Odlar Yurdu

Azərbaycanın ilk beynəlxalq neft sazişi – “Əsrin müqaviləsi”

1990-cı illərin əvvəllərindən başlayaraq neft sahəsində əsas məqsəd  xarici sərmayəni və transmilli neft şirkətlərini bu sahəyə cəlb etmək idi. 

 

Əslində bu proses 80-ci illərin axırında Qərblə iqtisadi əməkdaşlığın mümkünlüyü qəbul edildikdən sonra başlamışdı. Bir sıra xarici neft şirkətləri 80-ci illərdə kəşf edilmiş zəngin neft yataqlarına maraq görsədirdilər. Xarici şirkətlərin marağını nəzərə alan hökumət 1991-ci ilin yanvarında “Azəri” yatağı üzrə tender elan etdi. Həmin tenderdə BP (Statoil ilə ittifaqda), “Amoko” və “Yunokal” kimi tanınmış neft şirkətləri iştirak etdi. 

 

Tenderin nəticələri 1991-ci ilin yayında elan edildi – ABŞ-ın “Amoko” şirkəti qalib oldu. Lakin Azərbaycan hökuməti digər şirkətlərin də cəlb olunması barədə qərar qəbul etdi. 

 

1991-ci ilin oktyabrında Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi bərpa edildi. Müstəqil Azərbaycan hökuməti neft yataqlarının xarici şirkətlərlə birgə istismarı istiqamətində danışıqları davam etdirməyi qərara aldı. Müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş Azərbaycanın dünya bazarlarına böyük həcmlərdə çıxara biləcəyi başlıca resurs neft idi. Neftdən gələn böyük gəlirlər ölkədə iqtisadiyyatı tənəzzüldən çıxaracaq başlıca vasitə sayılırdı. 

 

1994-cü ilin sentyabrın 20-də Azərbaycanın ilk beynəlxalq neft sazişi – “Əsrin müqaviləsi” imzalandı.

 

Sazişin əsas məqsədi xarici neft şirkətlərinin, “Çıraq” yataqlarının və “Günəşli” yatağının dərin hissəsinin birgə işlənilməsinə nail olmaq idi.

 

“Əsrin müqaviləsi”nə əsasən Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” yataqlarının dərin hissəsindən çıxarılması ilə dünyanın 8 ölkəsinin (Azərbaycan, ABŞ, İngiltərə, Rusiya, Norveç, Türkiyə, Yaponiya və Səudiyyə Ərəbistanı) 13 aparıcı neft şirkətləri məşğul olur. Bu şirkətlərdən dördü ABŞ-a, ikisi isə İngiltərəyə aiddir.